सह्याद्रीच्या अंगाखांद्यावर खेळणाऱ्या वाऱ्यालाही...
त्या दिवशी जणू हुडहुडी भरली होती.
पन्हाळगडावर संकटाचे काळे ढग जमले होते.
गडाच्या चारही बाजूंनी शत्रूचा प्रचंड वेढा पडला होता.
आणि त्या वेढ्याचं नेतृत्व करत होता...
सिद्दी जोहर!
आदिलशाहीने शिवाजी महाराजांचा बंदोबस्त करण्यासाठी पाठवलेला बलाढ्य सरदार.
सिद्दी जोहरने पन्हाळगडाला असा विळखा घातला होता...
की गडावर साधी मुंगीसुद्धा शिरू शकणार नाही...
आणि बाहेरही पडू शकणार नाही.
गडाच्या आत परिस्थिती दिवसेंदिवस गंभीर होत चालली होती.
अन्नधान्याचा साठा कमी होत होता.
रसद संपत चालली होती.
मावळे प्राण पणाला लावून गडाचं रक्षण करत होते.
पण प्रश्न एकच होता...
आणखी किती दिवस?
बाहेर मुसळधार पाऊस सुरू होता.
सह्याद्रीच्या दऱ्याखोऱ्यांमध्ये पावसाने रौद्र रूप धारण केलं होतं.
पण सिद्दी जोहरचा वेढा काही केल्या सैल होत नव्हता.
महाराज परिस्थितीचा बारकाईने विचार करत होते.
गडावर बसून राहणं म्हणजे...
हळूहळू शत्रूच्या तावडीत सापडणं.
आणि थेट बाहेर पडणं म्हणजे...
मृत्यूला सामोरं जाणं.
पण...
शिवाजी महाराज संकटापुढे कधीच हतबल झाले नाहीत.
या संकटातून मार्ग काढण्यासाठी त्यांच्या मनात एक धाडसी योजना आकार घेत होती.
गडातून निसटायचं!
आणि थेट विशाळगड गाठायचा!
पण त्यासाठी एक गोष्ट अत्यंत आवश्यक होती...
शत्रूची दिशाभूल!
आणि तेव्हाच...
एक तरुण पुढे आला.
त्याचं नाव होतं...
शिवा काशीद!
शिवा व्यवसायाने नाभिक होता.
महाराजांची दाढी आणि केशभूषा करण्याचं काम तो करत असे.
पण त्याच्यात एक विलक्षण साम्य होतं.
त्याचा चेहरा...
त्याची शरीरयष्टी...
त्याची चाल...
दूरून पाहिलं तर...
तो शिवाजी महाराजांसारखाच दिसत असे.
आणि महाराजांचा पोशाख...
जिरेटोप...
आणि राजेशाही थाट धारण केल्यावर...
समोर साक्षात शिवाजी महाराज उभे आहेत...
असाच भास होत असे.
महाराजांच्या योजनेत ही गोष्ट अत्यंत महत्त्वाची ठरणार होती.
शिवाला योजना समजावून सांगण्यात आली.
त्याला माहीत होतं...
जर त्याने महाराजांचा वेश धारण केला...
आणि शत्रूच्या नजरेत स्वतःला महाराज म्हणून आणलं...
तर काही काळासाठी का होईना...
शत्रूची दिशाभूल होईल.
आणि त्या वेळेत...
खरे महाराज गडातून निसटू शकतील.
पण या योजनेचा दुसरा भागही शिवाला माहीत होता.
शत्रूने त्याला पकडलं...
तर त्याचा जीव जाण्याची शक्यता जवळजवळ निश्चित होती.
मृत्यू समोर उभा होता.
तरीही...
शिवा मागे हटला नाही.
त्याने स्वराज्यासाठी...
आपल्या राजासाठी...
स्वतःचा जीव धोक्यात घालण्याचा निर्णय घेतला.
हीच तर होती...
स्वराज्याच्या मावळ्यांची निष्ठा!
राजासाठी जीव देण्याची तयारी...
आणि स्वराज्यासाठी सर्वस्व अर्पण करण्याची भावना!
आता आली...
ती काळोखी रात्र.
आषाढ वद्य प्रतिपदेची रात्र.
आकाश काळ्या ढगांनी भरलं होतं.
मुसळधार पाऊस कोसळत होता.
विजांचा कडकडाट होत होता.
आणि त्या काळोखात...
पन्हाळगडावर दोन पालख्या सज्ज करण्यात आल्या.
एक पालखी...
शत्रूच्या दिशेने जाणार होती.
आणि दुसरी...
विशाळगडाच्या दिशेने.
पहिल्या पालखीत होता...
महाराजांचा वेश धारण केलेला...
शिवा काशीद!
आणि दुसऱ्या पालखीत...
खुद्द शिवाजी महाराज!
त्यांच्यासोबत होते...
बाजीप्रभू देशपांडे...
आणि काही निवडक मावळे.
सगळे तयार होते.
योजना आखली होती.
आता फक्त...
योग्य वेळेची वाट पाहायची होती.
रात्र गडद झाली.
पावसाचा जोर वाढला.
आणि...
दोन्ही पालख्या पन्हाळगडातून बाहेर पडल्या.
एक पालखी मुख्य वाटेने पुढे जाऊ लागली.
तर दुसरी पालखी...
चोरवाटेने विशाळगडाच्या दिशेने निघाली.
काही वेळातच...
पहिल्या पालखीवर शत्रूच्या सैनिकांची नजर पडली.
अचानक आवाज उठला...
“शिवाजी पळून चाललाय!”
क्षणात सैनिकांनी पालखीला घेरलं.
सगळीकडे गोंधळ उडाला.
पालखी थांबवण्यात आली.
सैनिकांनी आत पाहिलं.
आणि त्यांच्या डोळ्यांसमोर...
शिवाजी महाराजांचा वेश धारण केलेला एक व्यक्ती होता.
सैनिकांना खात्री पटली...
शिवाजी महाराज पकडले गेले!
त्यांच्या आनंदाला पारावार उरला नाही.
ज्याला पकडण्यासाठी इतके दिवस वेढा घातला...
तो आज आपल्या हातात आला होता!
शिवाला ताबडतोब सिद्दी जोहरच्या छावणीत नेण्यात आलं.
सिद्दी जोहरसमोर शिवा काशीद उभा राहिला.
सिद्दीच्या चेहऱ्यावर विजयी हास्य होतं.
त्याला वाटलं...
“शेवटी शिवाजी माझ्या हातात आला!”
पण...
हा आनंद फार काळ टिकला नाही.
शिवाला बारकाईने पाहिल्यानंतर...
काहींना संशय आला.
आणि अखेर सत्य समोर आलं.
हा शिवाजी महाराज नव्हता!
हा होता...
त्यांचा तोतया!
सिद्दी जोहर संतापाने लालबुंद झाला.
त्याला समजलं...
की शिवाजी महाराजांनी पुन्हा एकदा त्याला चकवलं आहे.
तो शिवाकडे रागाने पाहू लागला.
आणि विचारलं...
“तू कोण आहेस?”
शिवा काशीद शांतपणे उभा राहिला.
त्याच्या चेहऱ्यावर भीती नव्हती.
त्याने अभिमानाने उत्तर दिलं...
**“मी शिवाजी महाराजांचा सेवक...
शिवा काशीद!”**
त्या क्षणी...
शिवाला माहीत होतं...
आपला शेवट जवळ आला आहे.
पण त्याच्या मनात पश्चात्ताप नव्हता.
कारण...
त्याला माहीत होतं...
त्याने आपलं काम केलं आहे.
त्याने शत्रूला काही काळ फसवलं होतं.
आणि त्या वेळेत...
खरे शिवाजी महाराज दूर निघून गेले होते.
म्हणजे...
त्याचा मृत्यू व्यर्थ जाणार नव्हता.
त्याचा जीव...
स्वराज्यासाठी उपयोगी पडणार होता.
सिद्दी जोहरचा संताप अनावर झाला.
त्याने तलवार उपसली.
आणि...
क्षणातच...
त्या तलवारीचा घाव शिवा काशीदवर झाला.
एक निष्ठावान मावळा...
स्वराज्यासाठी शहीद झाला.
पण...
त्या क्षणी एक सामान्य नाभिक...
इतिहासात अमर झाला.
तिकडे...
खरे शिवाजी महाराज पन्हाळगडापासून दूर निघून गेले होते.
त्यांच्यासोबत बाजीप्रभू देशपांडे आणि मोजके मावळे होते.
मागे राहिला होता...
शत्रूचा प्रचंड वेढा.
आणि पुढे होता...
विशाळगडाचा कठीण प्रवास.
पण आता शत्रूला सत्य समजलं होतं.
शिवा काशीद हा महाराज नव्हता.
खरे महाराज तर...
आधीच निसटले होते!
सिद्दी जोहरच्या सैनिकांनी तात्काळ महाराजांचा पाठलाग सुरू केला.
आता वेळ कमी होती.
विशाळगड अजून दूर होता.
आणि शत्रू जवळ येत होता.
महाराजांसमोर आणखी एक मोठं संकट उभं होतं.
महाराज सुरक्षितपणे विशाळगडावर पोहोचले...
तरच स्वराज्याचा राजा वाचणार होता.
पण त्यासाठी...
कोणीतरी शत्रूला अडवणं आवश्यक होतं.
आणि पुन्हा एकदा...
एक मावळा पुढे आला.
तो होता...
बाजीप्रभू देशपांडे!
बाजीप्रभूंनी परिस्थिती ओळखली.
त्यांनी महाराजांना सांगितलं...
“महाराज...
आपण पुढे जा.
विशाळगड गाठा.
शत्रूला आम्ही अडवतो.”
महाराजांना माहीत होतं...
याचा अर्थ काय आहे.
बाजीप्रभू आणि त्यांचे मावळे...
मृत्यूला सामोरं जाणार होते.
पण स्वराज्याचा राजा सुरक्षित राहणं...
सगळ्यात महत्त्वाचं होतं.
महाराज पुढे निघाले.
आणि बाजीप्रभू...
शत्रूला अडवण्यासाठी मागे थांबले.
पुढे घडली...
इतिहासातील आणखी एक अमर घटना.
घोडखिंडीतला रणसंग्राम!
हजारो शत्रूसैनिक...
आणि त्यांच्या मार्गात उभे असलेले...
मोजके मावळे!
बाजीप्रभूंच्या मनात एकच ध्येय होतं...
महाराज विशाळगडावर सुखरूप पोहोचले पाहिजेत!
जोपर्यंत विशाळगडावरून तोफेचा आवाज येत नाही...
तोपर्यंत लढायचं!
आणि मग...
घोडखिंडीत रक्ताचं रण माजलं.
मावळे एकेक करून पडत होते.
पण बाजीप्रभू मागे हटत नव्हते.
शरीर जखमांनी भरलं होतं...
पण हातातील तलवार थांबली नव्हती.
कारण...
त्यांच्या मनात फक्त एकच विचार होता.
महाराज वाचले पाहिजेत!
आणि अखेर...
विशाळगडावरून तोफेचा आवाज घुमला.
महाराज गडावर पोहोचले होते!
बाजीप्रभूंना आता समाधान मिळालं.
त्यांनी आपलं शेवटचं कर्तव्य पूर्ण केलं होतं.
पन्हाळगडातून महाराजांची ही सुटका...
फक्त एका राजाची सुटका नव्हती.
ही होती...
बुद्धीची लढाई.
धैर्याची लढाई.
निष्ठेची लढाई.
आणि बलिदानाची लढाई.
शिवा काशीदने...
आपला जीव देऊन महाराजांना वेळ दिला.
बाजीप्रभूंनी...
आपल्या प्राणांची बाजी लावून महाराजांचा मार्ग सुरक्षित केला.
आणि शिवाजी महाराज...
विशाळगडावर पोहोचले.
स्वराज्य वाचलं.
शिवा काशीद कोण होता?
एक सामान्य माणूस.
एक नाभिक.
पण स्वराज्यासाठी त्याने केलेलं बलिदान...
त्याला असामान्य बनवून गेलं.
त्याने स्वतःसाठी इतिहास मागितला नाही.
त्याने संपत्ती मागितली नाही.
त्याने पद मागितलं नाही.
त्याला फक्त एक गोष्ट हवी होती...
माझा राजा सुरक्षित राहावा.
आणि म्हणूनच...
शिवा काशीदचं नाव घेतलं की...
आजही स्वराज्याच्या इतिहासातील निष्ठा डोळ्यांसमोर उभी राहते.
सह्याद्री उभा आहे...
तोपर्यंत ही कथा जिवंत राहील.
स्वराज्याचा इतिहास सांगितला जाईल...
तोपर्यंत शिवा काशीदचं नाव आदराने घेतलं जाईल.
कारण...
त्याने स्वतःचा जीव देऊन...
आपल्या राजाचा जीव वाचवला.
स्वराज्यासाठी प्राण देणाऱ्या या वीराला...
मानाचा मुजरा!
जय भवानी!
जय शिवराय!सह्याद्रीच्या अंगाखांद्यावर खेळणाऱ्या वाऱ्यालाही...
त्या दिवशी जणू हुडहुडी भरली होती.
पन्हाळगडावर संकटाचे काळे ढग जमले होते.
गडाच्या चारही बाजूंनी शत्रूचा प्रचंड वेढा पडला होता.
आणि त्या वेढ्याचं नेतृत्व करत होता...
सिद्दी जोहर!
आदिलशाहीने शिवाजी महाराजांचा बंदोबस्त करण्यासाठी पाठवलेला बलाढ्य सरदार.
सिद्दी जोहरने पन्हाळगडाला असा विळखा घातला होता...
की गडावर साधी मुंगीसुद्धा शिरू शकणार नाही...
आणि बाहेरही पडू शकणार नाही.
गडाच्या आत परिस्थिती दिवसेंदिवस गंभीर होत चालली होती.
अन्नधान्याचा साठा कमी होत होता.
रसद संपत चालली होती.
मावळे प्राण पणाला लावून गडाचं रक्षण करत होते.
पण प्रश्न एकच होता...
आणखी किती दिवस?
बाहेर मुसळधार पाऊस सुरू होता.
सह्याद्रीच्या दऱ्याखोऱ्यांमध्ये पावसाने रौद्र रूप धारण केलं होतं.
पण सिद्दी जोहरचा वेढा काही केल्या सैल होत नव्हता.
महाराज परिस्थितीचा बारकाईने विचार करत होते.
गडावर बसून राहणं म्हणजे...
हळूहळू शत्रूच्या तावडीत सापडणं.
आणि थेट बाहेर पडणं म्हणजे...
मृत्यूला सामोरं जाणं.
पण...
शिवाजी महाराज संकटापुढे कधीच हतबल झाले नाहीत.
या संकटातून मार्ग काढण्यासाठी त्यांच्या मनात एक धाडसी योजना आकार घेत होती.
गडातून निसटायचं!
आणि थेट विशाळगड गाठायचा!
पण त्यासाठी एक गोष्ट अत्यंत आवश्यक होती...
शत्रूची दिशाभूल!
आणि तेव्हाच...
एक तरुण पुढे आला.
त्याचं नाव होतं...
शिवा काशीद!
शिवा व्यवसायाने नाभिक होता.
महाराजांची दाढी आणि केशभूषा करण्याचं काम तो करत असे.
पण त्याच्यात एक विलक्षण साम्य होतं.
त्याचा चेहरा...
त्याची शरीरयष्टी...
त्याची चाल...
दूरून पाहिलं तर...
तो शिवाजी महाराजांसारखाच दिसत असे.
आणि महाराजांचा पोशाख...
जिरेटोप...
आणि राजेशाही थाट धारण केल्यावर...
समोर साक्षात शिवाजी महाराज उभे आहेत...
असाच भास होत असे.
महाराजांच्या योजनेत ही गोष्ट अत्यंत महत्त्वाची ठरणार होती.
शिवाला योजना समजावून सांगण्यात आली.
त्याला माहीत होतं...
जर त्याने महाराजांचा वेश धारण केला...
आणि शत्रूच्या नजरेत स्वतःला महाराज म्हणून आणलं...
तर काही काळासाठी का होईना...
शत्रूची दिशाभूल होईल.
आणि त्या वेळेत...
खरे महाराज गडातून निसटू शकतील.
पण या योजनेचा दुसरा भागही शिवाला माहीत होता.
शत्रूने त्याला पकडलं...
तर त्याचा जीव जाण्याची शक्यता जवळजवळ निश्चित होती.
मृत्यू समोर उभा होता.
तरीही...
शिवा मागे हटला नाही.
त्याने स्वराज्यासाठी...
आपल्या राजासाठी...
स्वतःचा जीव धोक्यात घालण्याचा निर्णय घेतला.
हीच तर होती...
स्वराज्याच्या मावळ्यांची निष्ठा!
राजासाठी जीव देण्याची तयारी...
आणि स्वराज्यासाठी सर्वस्व अर्पण करण्याची भावना!
आता आली...
ती काळोखी रात्र.
आषाढ वद्य प्रतिपदेची रात्र.
आकाश काळ्या ढगांनी भरलं होतं.
मुसळधार पाऊस कोसळत होता.
विजांचा कडकडाट होत होता.
आणि त्या काळोखात...
पन्हाळगडावर दोन पालख्या सज्ज करण्यात आल्या.
एक पालखी...
शत्रूच्या दिशेने जाणार होती.
आणि दुसरी...
विशाळगडाच्या दिशेने.
पहिल्या पालखीत होता...
महाराजांचा वेश धारण केलेला...
शिवा काशीद!
आणि दुसऱ्या पालखीत...
खुद्द शिवाजी महाराज!
त्यांच्यासोबत होते...
बाजीप्रभू देशपांडे...
आणि काही निवडक मावळे.
सगळे तयार होते.
योजना आखली होती.
आता फक्त...
योग्य वेळेची वाट पाहायची होती.
रात्र गडद झाली.
पावसाचा जोर वाढला.
आणि...
दोन्ही पालख्या पन्हाळगडातून बाहेर पडल्या.
एक पालखी मुख्य वाटेने पुढे जाऊ लागली.
तर दुसरी पालखी...
चोरवाटेने विशाळगडाच्या दिशेने निघाली.
काही वेळातच...
पहिल्या पालखीवर शत्रूच्या सैनिकांची नजर पडली.
अचानक आवाज उठला...
“शिवाजी पळून चाललाय!”
क्षणात सैनिकांनी पालखीला घेरलं.
सगळीकडे गोंधळ उडाला.
पालखी थांबवण्यात आली.
सैनिकांनी आत पाहिलं.
आणि त्यांच्या डोळ्यांसमोर...
शिवाजी महाराजांचा वेश धारण केलेला एक व्यक्ती होता.
सैनिकांना खात्री पटली...
शिवाजी महाराज पकडले गेले!
त्यांच्या आनंदाला पारावार उरला नाही.
ज्याला पकडण्यासाठी इतके दिवस वेढा घातला...
तो आज आपल्या हातात आला होता!
शिवाला ताबडतोब सिद्दी जोहरच्या छावणीत नेण्यात आलं.
सिद्दी जोहरसमोर शिवा काशीद उभा राहिला.
सिद्दीच्या चेहऱ्यावर विजयी हास्य होतं.
त्याला वाटलं...
“शेवटी शिवाजी माझ्या हातात आला!”
पण...
हा आनंद फार काळ टिकला नाही.
शिवाला बारकाईने पाहिल्यानंतर...
काहींना संशय आला.
आणि अखेर सत्य समोर आलं.
हा शिवाजी महाराज नव्हता!
हा होता...
त्यांचा तोतया!
सिद्दी जोहर संतापाने लालबुंद झाला.
त्याला समजलं...
की शिवाजी महाराजांनी पुन्हा एकदा त्याला चकवलं आहे.
तो शिवाकडे रागाने पाहू लागला.
आणि विचारलं...
“तू कोण आहेस?”
शिवा काशीद शांतपणे उभा राहिला.
त्याच्या चेहऱ्यावर भीती नव्हती.
त्याने अभिमानाने उत्तर दिलं...
**“मी शिवाजी महाराजांचा सेवक...
शिवा काशीद!”**
त्या क्षणी...
शिवाला माहीत होतं...
आपला शेवट जवळ आला आहे.
पण त्याच्या मनात पश्चात्ताप नव्हता.
कारण...
त्याला माहीत होतं...
त्याने आपलं काम केलं आहे.
त्याने शत्रूला काही काळ फसवलं होतं.
आणि त्या वेळेत...
खरे शिवाजी महाराज दूर निघून गेले होते.
म्हणजे...
त्याचा मृत्यू व्यर्थ जाणार नव्हता.
त्याचा जीव...
स्वराज्यासाठी उपयोगी पडणार होता.
सिद्दी जोहरचा संताप अनावर झाला.
त्याने तलवार उपसली.
आणि...
क्षणातच...
त्या तलवारीचा घाव शिवा काशीदवर झाला.
एक निष्ठावान मावळा...
स्वराज्यासाठी शहीद झाला.
पण...
त्या क्षणी एक सामान्य नाभिक...
इतिहासात अमर झाला.
तिकडे...
खरे शिवाजी महाराज पन्हाळगडापासून दूर निघून गेले होते.
त्यांच्यासोबत बाजीप्रभू देशपांडे आणि मोजके मावळे होते.
मागे राहिला होता...
शत्रूचा प्रचंड वेढा.
आणि पुढे होता...
विशाळगडाचा कठीण प्रवास.
पण आता शत्रूला सत्य समजलं होतं.
शिवा काशीद हा महाराज नव्हता.
खरे महाराज तर...
आधीच निसटले होते!
सिद्दी जोहरच्या सैनिकांनी तात्काळ महाराजांचा पाठलाग सुरू केला.
आता वेळ कमी होती.
विशाळगड अजून दूर होता.
आणि शत्रू जवळ येत होता.
महाराजांसमोर आणखी एक मोठं संकट उभं होतं.
महाराज सुरक्षितपणे विशाळगडावर पोहोचले...
तरच स्वराज्याचा राजा वाचणार होता.
पण त्यासाठी...
कोणीतरी शत्रूला अडवणं आवश्यक होतं.
आणि पुन्हा एकदा...
एक मावळा पुढे आला.
तो होता...
बाजीप्रभू देशपांडे!
बाजीप्रभूंनी परिस्थिती ओळखली.
त्यांनी महाराजांना सांगितलं...
“महाराज...
आपण पुढे जा.
विशाळगड गाठा.
शत्रूला आम्ही अडवतो.”
महाराजांना माहीत होतं...
याचा अर्थ काय आहे.
बाजीप्रभू आणि त्यांचे मावळे...
मृत्यूला सामोरं जाणार होते.
पण स्वराज्याचा राजा सुरक्षित राहणं...
सगळ्यात महत्त्वाचं होतं.
महाराज पुढे निघाले.
आणि बाजीप्रभू...
शत्रूला अडवण्यासाठी मागे थांबले.
पुढे घडली...
इतिहासातील आणखी एक अमर घटना.
घोडखिंडीतला रणसंग्राम!
हजारो शत्रूसैनिक...
आणि त्यांच्या मार्गात उभे असलेले...
मोजके मावळे!
बाजीप्रभूंच्या मनात एकच ध्येय होतं...
महाराज विशाळगडावर सुखरूप पोहोचले पाहिजेत!
जोपर्यंत विशाळगडावरून तोफेचा आवाज येत नाही...
तोपर्यंत लढायचं!
आणि मग...
घोडखिंडीत रक्ताचं रण माजलं.
मावळे एकेक करून पडत होते.
पण बाजीप्रभू मागे हटत नव्हते.
शरीर जखमांनी भरलं होतं...
पण हातातील तलवार थांबली नव्हती.
कारण...
त्यांच्या मनात फक्त एकच विचार होता.
महाराज वाचले पाहिजेत!
आणि अखेर...
विशाळगडावरून तोफेचा आवाज घुमला.
महाराज गडावर पोहोचले होते!
बाजीप्रभूंना आता समाधान मिळालं.
त्यांनी आपलं शेवटचं कर्तव्य पूर्ण केलं होतं.
पन्हाळगडातून महाराजांची ही सुटका...
फक्त एका राजाची सुटका नव्हती.
ही होती...
बुद्धीची लढाई.
धैर्याची लढाई.
निष्ठेची लढाई.
आणि बलिदानाची लढाई.
शिवा काशीदने...
आपला जीव देऊन महाराजांना वेळ दिला.
बाजीप्रभूंनी...
आपल्या प्राणांची बाजी लावून महाराजांचा मार्ग सुरक्षित केला.
आणि शिवाजी महाराज...
विशाळगडावर पोहोचले.
स्वराज्य वाचलं.
शिवा काशीद कोण होता?
एक सामान्य माणूस.
एक नाभिक.
पण स्वराज्यासाठी त्याने केलेलं बलिदान...
त्याला असामान्य बनवून गेलं.
त्याने स्वतःसाठी इतिहास मागितला नाही.
त्याने संपत्ती मागितली नाही.
त्याने पद मागितलं नाही.
त्याला फक्त एक गोष्ट हवी होती...
माझा राजा सुरक्षित राहावा.
आणि म्हणूनच...
शिवा काशीदचं नाव घेतलं की...
आजही स्वराज्याच्या इतिहासातील निष्ठा डोळ्यांसमोर उभी राहते.
सह्याद्री उभा आहे...
तोपर्यंत ही कथा जिवंत राहील.
स्वराज्याचा इतिहास सांगितला जाईल...
तोपर्यंत शिवा काशीदचं नाव आदराने घेतलं जाईल.
कारण...
त्याने स्वतःचा जीव देऊन...
आपल्या राजाचा जीव वाचवला.
स्वराज्यासाठी प्राण देणाऱ्या या वीराला...
मानाचा मुजरा!
जय भवानी!
जय शिवराय!
